Norovirüsler (Cins: Norovirüs, Familya: Caliciviridae) insanlarda gastroenterit?e (çeşitli faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan ishal veya bulantı-kusma semptomlarının oluşturduğu bir sendrom) sebep olan tek iplikçikli RNA?ya sahip virüs grubudur. Norovirüsler daha önce geçici olarak "Norwalk benzeri virüsler? (Norwalk-like viruses - NLV) olarak adlandırılırken kısa bir süre önce resmi olarak norovirüs olarak cins ismi almışlardır. Bu virüs grubu aynı zamanda familyalarından dolayı calicivirusler veya morfolojik özelliklerinden dolayı küçük yuvarlak yapılı virüsler (small round structured viruses - SRSV) olarakta adlandırılmaktadır. İnsanlarda gastroenteritis?e neden olan calicivirus familyasından bir diğer virüs cinsi de, önceden sapporo benzeri virüs (Sapporo-like virus - SLV) veya klasik calicivirüs olarakta adlandırılan sapovirüslerdir.
 
Norovirüsler, Ohio, Norwalk şehrinde 1968 yılında bir okulda meydana gelen Norwalk virüsü salgınından sonra isimlendirilmiştir. Şu anda en az 31 genetik sınıfa bölünmüş 5 norovirüs grubu bilinmektedir (GI, GII, GIII, GIV and GV).

Klinik tanım
Norovirüs kaynaklı gastronenterit?in kuluçka periyodu insanlarda genellikle 24-48 saattir, (salgınlarda genellikle 33-36 saat) fakat 12 saatte ortaya çıkan durumlarda görülebilmektedir. Norovirüs infeksiyonları genellikle hızla ortaya çıkan kusma, karın krampları ile birlikte sulu-kansız ishal ve bulantı ile kendini gösterir. Düşük ateş ve kusma çocuklarda daha yaygıdır. Su kaybı en yaygın sorundur, özellikle çocuklar ve yaşlılarda tıbbi müdahale gerektirebilir. Belirtiler genellikle 24-60 saat sürer. İyileşme genellikle tamamen olur ve kalıcı hasar oluşması ile ilgili kanıt bulunmamaktadır. Gönüllüler üzerinde yapılan çalışmalarda infeksiyonların yaklaşık %30?unun belirtisiz olarak gerçekleştiği bulunmuştur.

Virüs bulaşması
Norovirüsler birincil olarak fekal-oral yolla bulaşmaktadır. Aynı zamanda dışkı bulaşmış gıda veya suyun tüketilmesi ile veya direkt olarak insandan insana bulaşabilmektedir. Çevre veya virüslerle temas etmiş herhangi bir cisim bulaşma kaynağı olabilir. Hava yolu ile bulaşma ile ilgili kanıt yoktur.

Norovirüsler yüksek bulaşıcılığa sahiptir. Norovirüslerin sebep olduğu gastroenterit salgınlarında değişik bulaşma türlerine rastlanmaktadır. Örneğin restoranda bir kişi ile başlayan bir bulaşma sonucu bütün hane halkı virüsle karşı karşıya kalabilir. Aynı zamanda önbelirti olarak viral dökülme oluşabilir, dökülme belirtilerin başlangıcında ortaya çıkar ve iyileşmeden sonra 2 haftaya kadar devam edebilir. 

Norovirüslere bağışıklık
Norovirüslere bağışıklık mekanizması henüz anlaşılmış değildir. Bağışıklık görünüşe göre türe özel olup sadece birkaç ay sürmektedir. Bu nedenle norovirüslerin genetik çeşitlilikleri yüzünden bireyler arka arkaya hastalanabilmektedir. Son kanıtlara göre duyarlılık genetik olabilir, O kan grubuna sahip insanlar ciddi infeksiyonlara karşı risk altındadırlar.

Norovirüs gastroenteritlerinin oranı
Amerikan sağlık kuruluşu Centers for Disease Control and Prevention (CDC) 23 milyon akut gastroenterit vakasına norovirüslerin neden olduğunu hesaplamaktadır. Gıda kaynaklı gastroenteritlerin en az %50?sinin norovirüsler tarafından oluşturulduğu düşünülmektedir.

CDC?ye 1997 temmuzundan 2000 haziranına kadar rapor edilen 232 norovirüs salgınının %57?sinin gıda kaynaklı, %16?sının insandan insan bulaşma, %3?ünün su kaynaklı olduğu bulunmuş kalan %23?ünün ise kaynağı tespit edilememiştir. Bu çalışmada yaygın bulaşma ortamlarının restoranlar ve hazır yemek satan yerler (%36), bakım evleri (%26), okular (%13), yolculuk gemileri ve otel vb.(%10) olduğu saptanmıştır.

Gıda kaynaklı norovirüs hastalıklarının çoğu, gıdanın tüketilmesinden hemen önce gıda işleyen kişilerin gıdayı bulaştırması ile ortaya çıkmaktadır. Salgınlar salatalar, sandviçler ve fırıncılık ürünleri gibi soğuk yiyeceklerin tüketilmesi sonucunda da ortaya çıkabilmektedir. Salata sosları ve kremalar gibi sıvılarda sıklıkla norovirüs salgınlarının nedeni olabilir. Gıdalar kaynağında da bulaşmış olabilir, norovirüs bulaşmış sularda bulunan midyeler geniş bir alana yayılmış gastroenterit?e neden olabilir. Su kaynaklı norovirüs salgınları sıklıkla kuyular veya havuz benzeri yerlere lağım suyu karışması sonucu ortaya çıkmaktadır.

Norovirüs teşhisi
Son on yılda tersine transkriptaz polimeraz zincir reaksiyonu (reverse transcriptase polymerase chain reaction (RT-PCR)) kullanımı ile akut gastoenterit salgınlarında norovirüs teşhisi konulması kolaylaşmıştır. RT-PCR, norovirüs RNA?sını teşhis etmek için dışkı, mide ve çevre örnleri üzerinde kullanılabilmektedir. Virüs tanımlaması en iyi haslalık belirtilerinin görülmeye başlamasından sonra 48-72 saat içinde alınan dışkı örneklerinden yapılmaktadır. Bununla birlikte RT-PCR kullanarak belirtilerin görülmesinden sonraki 5 gün süre içinde alınan örneklerden sonuç elde edilebilir. Bazı durumlarda iyileşmeden sonraki 2 hafta süresince dışkıda virüs bulunabilmektedir. 

Daha eski teşhis metotları dışkı ve kan örneklerinin elektron mikroskonu ile incelenmesine dayanmaktaydı. 

Norovirüs infeksiyonu yönetimi
Norovirüs enfeksiyonu için özel bir tedavi yoktur. Semptomatik tedavisinde kaybedilen sıvı ve elektrolitler ağız veya damar yolu ile hastaya kazandırılmaktadır.

Korunma
Gıda kaynaklı norovirüs hastalıklarından korunmak gıda ve suyun tedariği ile ilgilidir. Norovirüsler çevre koşullarına oldukça dirençlidir. Dondurmaya, 60 santigrat dereceye kadar sıcaklığa, 10 ppm?e kadar klora dayanıklıdırlar.

Buna rağmen oldukça basit önlemlerle gıda kaynaklı bulaşmaları önlenebilir. Tuvalet kullanımından sonra ve gıda işlemeden önce doğru el yıkama, soğutulmuş gıdaların düzgün olarak işlenmesi, hasta personelin işletmelerde çalıştırılmaması norovirüs hastalıklarını önleyecektir.

İnsandan insana geçme şeklindeki norovirüs yayılmalarından korunmak için hasta kişilerin sağlıklı bireylerden izole edilmesi (örneğin bir sağlık merkezine yerleştirilmeleri) ve çevresel dezenfeksiyon işlemleri yapılmalıdır.
{mos_fb_discuss:43}